Fyrkjelyu

(Dikt, 1926)

Av Olav Aukrust

 

Høgt på eit berg over rennande straum
med veggjer og golv som halla,
låg ho som flotna or dikt og draum,
Fyrkjelyu, dei kalla.
Namnet sitt fekk ho kann hende fordi
hin og den, ifrå utgomol tid,
låg der i haustmyrke næter med si:
kom regnvêr og vind, lat oss gíta
på eitkvart som ingen kann vita ...

 

Spør dagen den bleike, kva vind og våg
um natti hev seg imillom!
Spør elden som rasar i rot og tåg,
spør blåsten på elvestillom,
spør gusten frå allstad og ingen stad,
spør himlen og jordi og djupni um kva
ei løe so gristen og grå kunde ha
å vitne so sant som ho skulde
fortelja degalt det ho dulde!

 

Kanskje ein gong i ei utbrend tid,
då kåri var harde og tronge,
tenestegjentur ha' der sitt hi,
og karar si løynde gonge. - -
Eg drøymde der sjølv ein forgråten dag
som kvelda med skodd i sitt andlitsdrag -
og hildrande båre- og munnharpeslag
med sugande natt seg blanda
og gjorde det tungt å anda.

 

Dulrame namnet, kvar kom det ifrå?
Eg høyrde ein lauvhoggar sa det,
ein husmanns-tusse, skjegjut og grå, -
ein gong i min barndom va' det ...
Det høyrdest i draum att: av gjente og gut
sukka i saknad og einsleg sut, -
i haustnatti stinn vart det stanka ut
av fyrkje og fusse som fengde
kvarandre og inn seg der stengde.

 

Eg høyrde det tidt i den store togn,
når haustlauvet losna på greinom
og bladi av bleiknande osp og rogn
flaut millom elvesteinom.
Då hugsa eg løa og ordi som fall
høgt uppi lid på ein vindhard pall ...
Då nemnde han namnet, den gamle kall, -
med mangt som um det munde minne
kann hende atsjølv brann han inne.

 

Det stend ifrå namnet ein bør, ein biv
av rædsle og rådlaus anking, -
av innestengd ofse og fredlaust liv
i angest og hjartebanking.
Av villmarki fengt, og av natt i ser,
ja blanda med sneven av alt som fer
og snókar i myrkret og rått dreg vêr,
er namnet som syg og sankar
på seg so krekande tankar.

 

Høgt på sin hamar i gufs og gru,
grå og skrinn og foraldra,
i tusundtal næter, å huttemegtu,
høyrde ho vindtrolli galdra.
Stridregnet nidpiska tak og skjegg
vêrslitne stokkar i knultrut vegg
var ikkje rudde med økse-egg,
men heile i hengbratte lider
flådde i utgamle tider.

 

Um vinteren stokk ho på frosne svad,
svella til langt uppå leggen.
Um hausten kom skogen med våte blad,
skoddi vêra på veggen. -
Bratt gjordest golvet, sjå veggjene skrokk:
la' ein seg, var det so vel at ein rokk
utarste svilli til fotspenn-stokk -
godt å ha feste med fotom,
når støytvindar rasa i rotom.

 

- - -

 

Tidene skifte, det skjedde 'kje meir
at ein og ei tvau-eine balla
seg ned og fekk njote sitt myrhøy-reir
i Fyrkjelyu, dei kalla ...
No er ho 'kje lenger ei livd for tvau;
i seinhaust-næter, i snøslaps og naud
ligg der kann hende ein utgangar-sau -
so utarm er atterstøda,
og ingen veit namnet på løa.

Frå Hamar i Hellom, 1926. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad