Kjærleikens ferjereiser

(Roman, 1974, utdrag)

Han kjøper lokalavisene for Møre og Romsdal i ein Narvesenkiosk i Oslo sentrum, ein regnvérskveld i slutten av oktober. Han tar trikken heim til hybelen og set seg for å finne ut kva som står. Han skulle kjenne det landskapet avisene snakkar om, men han finn ikkje fram i ei einaste. Han slår opp på Vest-Norge i eit atlas, det er like gale. Da riv han varetrekket av skrivemaskinen og går i gang:
    For siste gong!
    For absolutt siste gong!
    Kyststripa mellom Stad og Smøla er forfalska! Kva skal folk tru om resten da? La oss rette på det før det blir for seint.
    Han legg til ti nye sjømil uryddig hav på det landet, og ei samling forblåsne fjordbygder innanfor. Strør ut nokre øyar av middels norsk merke og holmar med skogkrullar på. Fører opp nokre ekstra strekningar på rutenettet til Møre og Romsdal Fylkesbåtar, og ein landkommune ingen har høyrt om før: Ramvik.
    Dette er Norge, skriv han.
    Vinden og regnet får vervarslinga stelle med, lys og mørker går sin gang. Ein stake slått i svaberget måler flodmålet. Han deler ut salmebøker til alle kjerringane og skrur lokalradioen på, tenner eit par fyrlykter ute i skjergarden. Så lar han resten av landskapet ligge i mørker medan salmesongen tar seg opp, og klokkene tikkar mot halv sju på kvelden. Er det i orden nå? seier han, kan alle forstå leva vi skal snakke om? vi kan gå,vi kan gå. Han er i eit gammalt hus på ferjeleiet på Eikøy og like før han tar på seg støvlane ute i den mørke gangen, kastar han eit blikk bak seg og ser eit portrett på veggen, med handskriven signatur: Christopher Bruun. Kven han nå var, han som let seg fotografere så alvorleg i sin beste manndom. La det vere, nå lever hans indre liv i føtene på ein eldre mann som går ned mot ferjeleiet i kulingen, ein mann som heiter Karl Magnus Skogmann, for folkehøgskolen, ungdommen og Venstre. Han er den pensjonerte postopnaren på øya, som går i tide for å følgje med siste båtanløp. Kva skal han på den andre sida av Eikøysundet? Nei men han liker å stå og sjå kven som går på land som han kjenner, og kven han ikkje kjenner, det er alltid som eit brev, og han kan godkjenne det som kjem når han står og ser på. Det er Karl Magnus Skogmann som stansar under eit forblåse tre i vegkanten og trykker hatten ned i nakken for ordens skyld. Han kan ikkje la kva som helst blåse til havs, for vinden er strid, bølgjene slår småhissig og grått mot stolpane som ber brygga, og driv dei lette regnbygene forbi lyskjeglene under kastarane på ferjelemmen.
    Og han blir var noko som rører seg borte ved lagerskuret til handelsmannen: der sit ei jente på ein koffert tett inntil veggen, med anorakkhetta trekt saman over hovudet og ansiktet vendt mot grusen. Karl Magnus Skogmann går borttil og seier:
    - Godkveld, Marianne, du skal med ferja til Ramvik, du skal på arbeid i morgon att.
    Men da ho ikkje svarer går han tilbake til plassen sin under treet.
    For folk kan svare når du spør, eller dei gjerikkje.Ho kunne svarthansom kjenner henne sidan ho var liten. Kvart steg ho har gjort. Han som alltid har vore her. Han kan i mørkret sjå føre seg kvart rustent spikarhovud i veggen bale henne, og kjenne lyden i bølgjeblikktaket ho søker livd under for kvar vindretning! Han kjenner lyden av føtene på folk når dei går etter grusvegen i mørkret. Akkurat nå er det handelsmannen som kjem ut, og går
i gang med å skrense tomme oljefat fram til ferjelemmen, og han helser på Karl Magnus Skogmann da han skranglar forbi.
    Da høyrer han latter borte i vegen og nokre ungdommar kjem til syne i lyset ved hjørnet på landhandleriet. Der heng plakatane for Ramvik kino og restar etter gamle plakatar og rusta teiknestiftar. For ungdommen skal reise over sundet med ferja for å sjå på film, og overnatte hos venner til neste dag.

    - Kva er det som går på kino i Ramvik nå i kveld, nå igjen, seier handelsmannen som hentar fleire tomme oljefat og spør etter meininga med eit oppslag han har på huset sitt.

    - Det er ein film om Nat King Cole, men det har vel ikkje du greie på, seier den uskikkelege dottera til lærarparet, og alle dei andre ler. Da vågar Karl Magnus Skogmann seg borttil og står og nikkar mot plakatane: at Nat King Cole var ein vedunderleg musikant borti Amerika. Ungdommen ler enda meir og seier at ja du har vel greie på det, du Skogmann.

    - Det har eg greie på ja, tenker han, eg var kanskje den første som såg levandefilm på denne øya, og eg som har arbeidd for å få bygdekinoen hit. Men dei veit ikkje.

    Han ser på klokka at nå opplyser Bergen kva som er i vente av ver, men ferja er ennå ikkje å sjå borte i fjorden. Da går han bort til henne som heiter Marianne att, ho sit slik at andre ikkje i skal sjå henne. Han seier: - Det er eit foredrag om Wergeland i Ramvik i kveld, som mange kunne ha godt av å høyre.

    - Kva er det for eit foredrag? spør ho kort.

    Og ho får vite om han som reid ikring på den brune vesle hesten, dersom han kom nedover mot ferjeleiet på Eikøy i kveld, ville ikkje da hesten glinse av væte, ville det ikkje drype frå hatten til han som sit oppå og slenger ut blomsterfrø på ei øy ved vestlandskysten så seint i oktober, kva skal det vere til. Men Karl Magnus Skogmann høyrer Marianne seie han kan sjølv reise på foredrag om det er så viktig, og så har han bare å gå etter dei andre inn i butikken og søke livd for veret. Med det same han er kommen inn, smell det kraftig på utsida av øya ein stad, slik at

dei som inne er, skvett til og ser på kvarandre. - Det er forsk- ning, seier handelsmannen, så alle kan høyre det, utan Marianne, som sit aleine ute ved lagerveggen, der vinden slenger regnskvet- tane mot henne med harde, forte tak. Ho sit urørleg og vil ikkje gå inn. Vinden går gjennom anorakken, ho sit og ventar på at det skal komme fleire skot der ute frå, men det er stille. Og så Henrik Wergeland. Den kalde kvelden grip henne i brystet og klemmer til, lyden av ferja følgjer den urolege vassflata inn til henne. Ho tenker: — Kva som helst, bare bort herifrå. Har eg pengane med meg, ho kjenner etter i veska, og ei varm bølgje går gjennom kroppen hennar da ho ikkje finn dei med det same. Sjølvsagt er dei der. Ikkje så mange, iallfall ikkje når husleiga blir betalt, men det har aldri plaga henne særleg om ho går blakk dei siste dagane i månaden. Ho arbeider på kafé og kan ta den maten ho treng der. Ikkje alltid treng ho så mykje. Men slik som det er nå, skulle ho ønske ho hadde spurt faren om å få låne nokre kroner, ein femtilapp, nå som ho var heime, men ho kunne ikkje spurt utan at han ville ha undra seg, og da.
    Så er ferja innved, kapteinen bakkar, lemmen blir senka ned, ungdommen hoppar om bord før det er lagt skikkeleg til, dei som skal bli på land strekker hals for å sjå om der er noko i vente. Marianne ser lærarinna på Eikøy stå på dekket og vente på å komme i land, med ein koffert i kvar hand. Da bommen blir lyft opp og ho kan gå om bord, ser ho brått at faren er kommen ned til kaiene, han står der ved landgangen, og ho vinkar til han før ho forsvinn ned i salongen. Han står der saman med den avgåtte postopnaren, og ho passar på å snu ansiktet vekk frå dei, for dei skal ikkje tru ho har gråte, der dei ser henne sette kofferten frå seg under overbygget på dekket.
    Ja, dei driv og skyt utanpå øya, dag og natt, det kunne hatt noko med Marianne å gjere. Det ligg ein båt der ute, eit stort grått uhyre av ein båt, som har alle forskarane om bord. Men snart må dei vel reise på grunn av veret. Ferja slepper seg laus frå
kaia på Eikøy, og lanternene lagar ei lomme av lys som flytter seg bortover fjorden med ferja inni. I salongen under dekk er motorduren grodd saman med båten, den sit i veggene den dir- ringa, eller den skranglinga i ein kaffekopp som står skeivt på ei skål på eit bord. Marianne, med etternamnet Kretsen, sit med ryggen til dei andre reisande, ungdommen som skal til Ramvik for å gå på kino, ho er ikkje så mange år eldre enn dei, men dei snakkar ikkje til henne. Over henne står ein mann bøygd med billettveska, ho leverer han pengane og tar vare på billetten, i eit lite plastrom på lommeboka, saman med eit bilde av ein venn. Det er femte gongen ho har vore heime sidan ferien alt. Det er for mora si skuld ho reiser. Alltid for mora si skuld. Nå kunne det snart vere på tide å gjere noko for si eiga skuld, men hittil har ho ikkje stått fritt. Enda om ho sjølv skaffar dei pengane som ho lever av. Enda dei ikkje kan følgje med i kva ho tar seg føre med i Ramvik. Men dei trekker henne gjennom telefonen, og ho reiser for å snakke med mora. Dei får ikkje snakka om noko, aldri. Men dei skal prøve igjen. Denne gongen har ho kjent seg sjuk heile tida ho har vore heime.
    Ferja ligg uroleg på kulingen som kjem strykande med regnet frå babord. Høgtalaren over den stengde kaffeluka tar Oslo dårleg inn. Marianne ser den forlatne kaffekoppen der på bordet, og kjenner at ho må kaste opp, kjem seg opp på dekket, heng utover rekka og brekker seg.
    Der står ho, Marianne Kretsen. Vinden og regnet gjer henne godt. Ho er 18 år og serveringsdame på Rutebillcaféen i Ramvik. Ramvik sentrum kan så vidt skimtast i tåka. Marianne går ned i salongen og hentar veska si, låser seg inne på toalettet til båten er inne, og studerer ansiktet nøye: I ein sprukken og skitten spegel.
 

Frå Edvard Hoem: Kjærleikens ferjereiser. Samlaget 1974. Side 7-11.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2011.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.