Glødepunkt

(Roman, 2011, utdrag)

Om kveldane samlar regndråpane seg i dei oransje lyskjeglene som fell frå lyktestolpane langs kaia. Frå vindauget på Øvstebø ser det ut som ei rekkje av faklar, glødepunkt, store bål som flammar av rørsla dråpane gjev til lyset. Skodda ligg tett ute i fjorden, gjev frå seg eit ullent mørker som pressar seg mot dei bratte sidene, inn i den tronge botnen, får det oransje lyset til å breie seg utover.
Slike tunge haustkveldar liknar heile Steinsetbygdg ei oksidert åre olivin som brått dukkar opp i dagen, i stigen, i fjellet, på markene, med ein grov oransje farge som brått bryt fram og overraskar vandraren. Ein set foten varleg bortpå, det er sommar, og sanden er varm gjennom solen. Ei kjensle av å vere ein heilt annan stad, på eit heilt anna kontinent, der det finst gyllen sand og sol heile året. Stå i den vesle åra og verte som ein reisande i tid og stad. Eit felt der ingenting tilsynelatande skjer, men innvendes, innvendes er ein i ei anna verd, ein står midt i eit glødande punkt der alt kan skje, ein kan vere kvar som helst, berre ein står stille og lét att auga. Ei glødande åre av olivin.

Slik står Margunn i vindauget. Kikrar utover bygda, medan ho ventar på at kaffikjelen skal koke opp. Ho ser mot kaia, dei flakkande lysa frå lyktene, brakkene som ligg i ei brun, bølgjande linje.
Det er fredags kveld, og inn i lyskjeglene kjem to kvinneskikkelsar i rask gonge, i regnet, under ein paraply. Måten dei rører seg på, syner forventning, glede, hamrande hjarte. Ho kan ikkje sjå kven det er, men ho kan tenkje seg til det, ho veit kven som bruker å gå dit. Det er unge, glade og aldeles lysande blikk under den paraplyen, og Margunn synest det er noko vakkert i det heile. Ho vert rørt av dette synet: brakkedøra som opnar seg, det gule lyset som fell innanfrå og ut, over dei to utanfor, det er noko levande ved det, det er hjarte som slår, og blod som skyt fart, og det er von og forventning om noko anna, noko nytt, eit skifte. Dei går opp dei tre stega i brakketrappa, ei av dei snur seg og ristar paraplyen, før dei lukkar seg inn i brakka, inn i det nye som finst her no, dette som er kome til.

Røystene frå storstova trengjer seg gjennom heile huset. Ho høyrer ikkje klart kva dei seier, men klarer å skilje dei ifrå kvarandre: Trælen sin trong til å bryte av med ei rad raske, lyse e-lydar, utan eigentleg å ha noko å skyte inn. Oksen si djupe during. Guttorm som eksar seg opp og vil styre dei andre. Barlaupen med kvalmande sjølvgod ro. Jau. Ho kjenner dei så godt. Ho kjenner dei så godt at ho vert matt av det. Ho ser etter jentene nede på kaia, høyrer duren frå storstova og vert kraftlaus, styrken renn ut av henne og etterlét seg ein einaste bitter kjerne av sinne.

Guttorm kom heim frå arbeid, oppkava og amper, sette seg ned ved middagsbordet, skrella potetene i raske tak, kasta ertestuinga ned på tallerkenen så det skvatt.
- Kva er det med deg, har du tørna heilt?
- No får det fan tute meg vere nok, sa han, - du skulle sett ryggen på Larris i dag, fan meg, eg kjenner ryggen til ein knekt mann. Brekslande ded, no får det vere nok med dette som går føre seg der nede. Desse flogmerrene, desse brakkehorene av nokre kvinnfolk og desse satans finnane der nede på kaia. Nok er nok!
Han spytta ut orda i eit frodande sinne som bar noko meir i seg enn berre eit hat mot usømeleg framferd. Margunn vart kald. Varm. Varmen frå denne finnen i henne, seigheita hans, stega hans roleg glidande, så tydelege mot Guttorm sine kantete og brå rørsler. Denne tunge roa i han, å, denne tankefulle langsamheita hans. Ho skjemdest med det same.
Ho heldt inne, såg bort, overraska over seg sjølv. Brydd høyrde ho etter med eit halvt øyre, medan blodet pumpa og song i henne.
Guttorm ville få med karane på ein plan, sa han. Dei måtte få reinska ut galskapen. På dynga med søpla og skiten. Gjekk ikkje lenger, dette. Han skulle, om han så måtte gjere det mutters aleine, setje ein stoppar for det. Karane kom etter fjøstid. Dei som ville vere med. Berre så ho visste det.

Guttorm stod framoverbøygd over spisebordet og la ut med høgrøysta skråsikkerheit om den geniale planen han hadde tenkt ut. Dei skulle sabotere transportbandet i den nye produksjonslinja som finnane heldt på å installere. Ta seg inn i anlegget nattestid, kappe mutterane i skøyten på reima, ja så fan, då skulle pipa få eit anna læte! Då skulle nok alle få seg ein støkk, og det ville verte klart for alle kor gagnlause desse finnane var, som ikkje klarte å vulke ei jævlades reim eingong. Guttorm tok seg ein høg ein ved tanken. Han lena seg enno lenger framover bordet og stirde vekselvis på Trælen, Oksen og Barlaupen medan han kveste:
- Sjå føre dykk trynet på Sjefen Sjølv når reima kiler seg og heile satans opplegget går kruken. Tenkjer han får finnane bra langt oppi halsen då!

Margunn hadde stått i bakgrunnen, lytta, no braut ho inn. Prøvde å pense dei inn på noko anna. Prøvde å fortelje at dette var risikofylt, dei sette vel heile bedrifta i eit dårleg lys? Kva med leveransen? Og kva om dei vart huka, var det ikkje straffbart, kanskje? Å gå til slike drastiske grep, var ikkje det å trekkje det vel langt? Var det ikkje betre å snakke med dei overordna, prate med han Sigvald Svartedal? Finnane reiste snart likevel, då ville alt roe seg, dei måtte ha tålmod, berre. Kom igjen, Guttorm, du kan ikkje meine dette. Ikkje på alvor. Men ho fann ingen gjenklang i Guttorm, tvert om, det ho sa, gjorde han enno meir forbanna. Kvifor tok ho finnane sitt parti? Kva interesse hadde ho av det? Margunn sette seg ned ved sida av Trælen for å høyre kva han hadde å seie, kva det var han ville fram til med dette. Kvifor dei ville gjere det slik, kor lurt var det eigentleg, dette. Sveitten brast med eitt fram på panna til Trælen, han svelgde, han beit seg i den glatte overleppa. Vart sitjande og lepje etter luft.
- Enei, det er kanskje litt drygt, sånn sett.
Guttorm stønte, tok seg til håret. Vart uroleg, flakkande, prøvde å halde henne utanfor, overkøyre, overhøyre. Det var slett ikkje meininga at ho skulle blande seg inn, dette var karane sitt felt. Deira plan. Til slutt kom det, hardt, hardare enn han ville, som alltid:
- Margunn, det er ikkje noko du skal legge deg opp i, det her er ikkje noko for kvinnfolk. Ta heller og kok noko kaffi til oss.
Trælen stirde brydd i bordplata. Oksen såg på henne og rista lett på hovudet: Ikkje bry deg om det, Margunn, vi veit korleis han er. Barlaupen pusta raspande og var tydeleg einig, og stirde på Margunn med surna mjølk i blikket.
Ho sat ei stund i stilla. Såg på Guttorm, som kneip att auga sine og konsentrerte seg om skissene på papirblokka si. Stengde henne fullstendig ute. Ho kjende eit nytt ras. Reiste seg og gjekk ut på kjøkenet, fylte kaldevatn i kjelen, det freste i bobler mellom botnen og plata. Vart ståande ved vindauget med hamrande puls i halsen. 

Kvifor kvinnene søkjer mot kaia. Kvifor dei lengtar etter noko anna. Ja, tru det. Ja, korleis har det seg, tru? Der sit dei, ei handfull mannfolk, og diskuterer kva dei skal gjere for å verte kvitt finnane som tek over arbeidet deira, kvinnene deira, eigedomen deira, bygda deira. Der sit dei og lurer på kvifor det skjer, og supar i seg kaffi frå kvinne-hand. Dei vrir hovuda sine og skjønar ikkje korleis dette kan skje, kva dei har gjort gale, kvifor kvinnfolka oppfører seg slik og lét dei i stikken. Kva har dei gjort for å fortene dette? Dei kjenner seg så truga, så usikre, så redde. Dei må få bukt med det. Få bukt med helvetesskapen.
Der inne i storstova sit dei og planlegg å ta seg inn i sandanlegget og sabotere transportbandet finnane held på med. Der sit dei og teiknar på eit papir, fordeler arbeidsoppgåver, stikk hovuda saman, snakkar lågt med eit tynt streif av redsle og eit tjukt lag av desperasjon i røystene. Kven vert med? Er du inne eller ute, Barlaup? Kven er du på lag med, Træl? Fan, Oksen, du kan ikkje trekkje deg no! Bestem dykk, karar, for no skal dei skuflast ut herifrå. No skal finnane få kjenne kva stoff vi ér gjort av her i bygda, og det er fan ikkje silke.

Der sit karane og planlegg å øydelegge for dei som øydelegg for dei. Det er den enklaste form for menneske-legheit. Det som er nærast å gripe fatt i når ein kjenner seg truga. Og alt medan kjerringane sit heime og lurer på kva tid dei kjem att, så dei kan ta til å lage kveldsmat. Tru om dei vil ha egget snudd i kveld, ploma heil eller ikkje, mjuk eller hard.

Kaffivatnet kokar. Vassdampen får loket til å klirre mot kantane, puste pistrande gjennom tuten. Margunn snur seg bort frå vindauget, ser på kaffikjelen. Han skjelv. Dirrar og læt. Ved sida av står kaffiboksen open, klar. Ho ser på kjelen. Lurer på kor lang tid det ville ta før han kokar seg tørr, fri for vatn. Tida det tek. Tida det tek før noko fordampar og vert borte. Tida det tek for noko å skifte form, verte noko heilt anna.

Ho vender hovudet og ser lysa på kaia brenne regn-dråpane.
Ho tek kjelen av plata med venstre hand, slår av med høgre, og går ut før ho rekk å ombestemme seg.

 

_______________________________________________________________________

Frå Hilde Myklebust: Glødepunkt. Samlaget 2011. Side 104-109.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2018.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.
________________________________________________________________________